Svaka država se s vremena na vrijeme nađe pred odlukama koje određuju njen budući pravac. Za Crnu Goru, na putu ka članstvu u Evropskoj uniji, ovo je jedan od takvih trenutaka.

Predlog zakona o lokalnoj samoupravi donosi niz reformi koje zaslužuju priznanje. Veća transparentnost, snažnija odgovornost, digitalizacija javnih usluga i jača zaštita manjinskih prava predstavljaju pozitivne korake koje treba pozdraviti.

Ipak, jedan dio ovog zakona zaslužuje posebnu javnu pažnju.

ŠTA JEDAN GRAD ČINI GRADOM?

Ako odgovor zavisi prvenstveno od fiskalnih pokazatelja i administrativnih kriterijuma, postoji opasnost da zanemarimo nešto što nijedan zakon ne bi smio umanjiti – istoriju.

Nigdje to pitanje nije važnije nego u Ulcinju.

Ulcinj je jedan od najstarijih kontinuirano naseljenih gradova na Jadranskom moru, sa istorijom dugom više od dvije hiljade godina. U antičko doba poznat kao Dolcinium, razvio se u značajan pomorski i trgovački centar mnogo prije nastanka savremenih država Balkana. Njegova istorija nije samo lokalna; ona je dio zajedničkog istorijskog i kulturnog nasljeđa Jadrana i jugoistočne Evrope.

Ali ova rasprava se, u suštini, ne vodi o istoriji.

Ona se vodi o javnoj politici.

Predlog zakona uvodi novu pravnu kategoriju „grad“, čiji status ne zavisi samo od broja stanovnika, već i od fiskalnog i administrativnog kapaciteta. Odgovorno upravljanje javnim finansijama je od suštinske važnosti i svaka opština mora odgovarati za način na koji upravlja javnim sredstvima.

Međutim, postavlja se pitanje da li fiskalni kapacitet sam po sebi treba da bude odlučujući kriterijum za sticanje širih nadležnosti i većeg stepena lokalne autonomije.

Za Ulcinj se to pitanje ne može posmatrati odvojeno od stvarnosti.

Brojni mehanizmi koji direktno utiču na finansijski kapacitet Ulcinja nalaze se u nadležnosti države. Upravljanje morskom obalom već dugo je centralizovano. Prostorno planiranje i ključne razvojne odluke sve više se donose na državnom, a ne lokalnom nivou. Upravo zato ove okolnosti treba uzeti u obzir prilikom procjene da li je fiskalni kapacitet jedini pravi kriterijum za dodjelu širih nadležnosti lokalnim samoupravama.

Istovremeno, Prostorni plan Crne Gore prepoznaje Ulcinj kao centar od regionalnog značaja i opštinu sa izuzetnim potencijalom za razvoj međunarodnog turizma. Ako jedan državni dokument priznaje takvu ulogu Ulcinju, dok drugi pravni okvir postavlja kriterijume koji mogu spriječiti sticanje statusa grada, onda takva nedosljednost zaslužuje ozbiljnu javnu raspravu.

Ovo je istovremeno i pitanje demokratskog upravljanja.

Evropska povelja o lokalnoj samoupravi, koju je Crna Gora ratifikovala, zasniva se na jednostavnom principu: javni poslovi treba da se obavljaju što je moguće bliže građanima. Snažna lokalna samouprava nije samo administrativni model, već jedan od temelja demokratskog učešća, odgovornosti i povjerenja građana u institucije.

Rasprava je jednako važna i za manjinske zajednice u Crnoj Gori.

Ulcinj je jedan od glavnih kulturnih, jezičkih i institucionalnih centara albanske zajednice u Crnoj Gori. Zajedno sa opštinama poput Tuzi, ima važnu ulogu u očuvanju albanskog jezika, kulturne baštine i punog učešća građana u javnom životu.

Jačanje lokalnih institucija u sredinama u kojima manjinske zajednice imaju duboke istorijske korijene jača i samu Crnu Goru. Lokalna samouprava omogućava zajednicama da čuvaju svoj identitet, dok istovremeno aktivno doprinose demokratskom razvoju države.

Ovo nije zahtjev za privilegijama.

Ovo je zahtjev za dosljednošću.

Ako Crna Gora u svojim strateškim dokumentima prepoznaje Ulcinj kao centar od regionalnog značaja, onda bi i njeno zakonodavstvo trebalo da odražava tu istu stvarnost. Kriterijumi za sticanje statusa grada trebalo bi da uzmu u obzir ne samo fiskalne pokazatelje, već i istorijski kontinuitet, regionalni značaj, doprinos privredi, turistički potencijal i ulogu koju jedan grad ima u razvoju države.

Nijedna opština ne bi trebalo da bude stavljena u nepovoljniji položaj ako kriterijumi po kojima se ocjenjuje zavise, makar djelimično, od faktora koji nijesu u njenoj nadležnosti.

Snažnija Crna Gora neće se graditi isključivo koncentrisanjem ovlašćenja u Podgorici.

Gradiće se jačanjem lokalne demokratije, povjerenjem u svoje opštine, uvažavanjem svoje raznolikosti i omogućavanjem da svaka istorijska zajednica ima stvarnu priliku da učestvuje u oblikovanju svoje budućnosti.

ZAŠTO PIŠEM

Kao Amerikanac albanskog porijekla čiji su korijeni u Ulcinju, i kao jedan od rijetkih Albanaca u Savjetu za saradnju sa dijasporom–iseljenicima Crne Gore koji predstavlja Sjedinjene Američke Države, osjećam odgovornost da dam svoj doprinos kada odluke mogu uticati na budućnost zavičaja mojih predaka.

Podržavam reforme koje jačaju lokalnu samoupravu i evropski put Crne Gore. Moja želja je jednostavna – da ovaj zakon prepozna Ulcinj onakvim kakav je oduvijek bio: jedan od najstarijih gradova Crne Gore, centar od regionalnog značaja, važan pokretač turizma i privrede, te jedan od najvažnijih kulturnih centara albanske zajednice u Crnoj Gori.

Ovo nije zahtjev za privilegijama.

Ovo je zahtjev za dosljednošću.

Ako strateška vizija Crne Gore prepoznaje značaj Ulcinja, onda bi i njeni zakoni trebalo da odražavaju tu činjenicu. Moderna evropska demokratija najsnažnija je onda kada poštuje svoju istoriju, njeguje svoju raznolikost, štiti svoje manjinske zajednice i osnažuje svoje lokalne institucije.

Ulcinj ne bi trebalo da dokazuje da je grad.

Istorija je to odavno dokazala.

Edon Alibegu

Član Savjeta za saradnju sa dijasporom–iseljenicima Crne Gore (Sjedinjene Američke Države)

Stavovi izneseni u ovom tekstu isključivo su stavovi autora i ne predstavljaju nužno zvanične stavove Savjeta za saradnju sa dijasporom–iseljenicima Crne Gore niti bilo koje druge institucije.

Foto: Privatna arhiva