Na dan Svetog Đorđa 2010. godine pošao sam prvi put na slavu kod porodice moje supruge na Luštici. U njihovom starom bokeškom salonu, u kući iz 18. vijeka, pored brojnih uspomena s pomorskih putovanja i posjeta Veneciji, Beču i Americi, nalazila se zanimljiva fotografija pored slike mitropolita Mitrofana Bana — rođenog strica pokojne tastove majke Vjere Ban. Odmah sam prepoznao onu južnjačku, američku patinu na fotografiji. Upitao sam čija je i rečeno mi je da je u pitanju brat čukunđeda, Marko Popović iz Nju Orleansa.

Godinama ranije, čitajući Eterovića i njegove spiskove, sjetio sam se da sam to ime vidio među pripadnicima „Slavonian Rifles“, jedne od vojnih jedinica u koje su se tokom američkog građanskog rata organizovali naši iseljenici. Druga je bila Cognevich Company, a slična imena nalazila su se i u drugim jedinicama. Marko je zavedеn kao „Popovich, Marco 1-Lt. 1861 Slavonian Rifles La.“

Zanimljivo je da su naši rani emigranti u SAD uglavnom bili skoncentrisani na Jugu — naročito u Nju Orleansu, a u manjem broju u Galvestonu — te su zato tokom građanskog rata najčešće služili u redovima južnjačke vojske.

Iste godine uspio sam, nakon stotinu godina, da povežem suprugu s njenom direktnom rodbinom koja danas živi u gradu Baton Rouge u Luizijani. To je naročito obradovalo mog pokojnog tasta Nika; svi smo se iznenadili koliko je fizička sličnost izražena čak i nakon toliko generacija — i među onima koji su ostali na Luštici, i među onima koji su se naselili u Luizijani. Bilo je to izvanredno otkriće: paralelna porodična priča iste familije razgranate na dva kontinenta.

To iskustvo potaklo me je da se dublje zainteresujem za najstariju iseljeničku koloniju iz naših krajeva u SAD, čiji potomci i danas žive u Luizijani i u drugim državama širom Amerike.

Kopajući po arhivima i literaturi naišao sam na podatak koji je za istraživača posebno fascinantan: prema raspoloživim izvorima iz Luizijane, prva osoba rođena na teritoriji današnje Crne Gore koja se trajno naselila u kontinentalni dio SAD bila je John Vidaković (1815–1886). On se u Nju Orleans nastanio 1839. godine, stigavši iz Herceg-Novog, Boke Kotorske, kao mladić od oko dvadeset i pet godina. Naselio se na zapadnoj obali rijeke Misisipi, u okrugu Plaquemines, i u početku zarađivao lovom kamenica, a kasnije je postao plantažer.

Godine 1844. oženio je Charlotte Brenny iz predgrađa Pariza. Iz tog braka rođeni su: Jerome (1845), George (1846), Annette (1849), Robert (1851), Nicholas (1853), Desirée (1856) i Paul François (1859). Mnogo njegovih potomaka i danas živi u Nju Orleansu i u okrugu Plaquemines. Jedan od unuka, Dimitry Vidaković, poginuo je u Francuskoj tokom Prvog svjetskog rata; bio je šesto dijete Nicholasa Vidakovića. Anthony P. Vidaković, istaknuta ličnost u New Orleansu i aktivan u ogranku Vitezova Kolumba, bio je najstariji od pet sinova Paula François-a. Njegov najmlađi brat, Pinky (Irvine John) Vidaković, decenijama je bio popularni zabavljač u Nju Orleansu, a Pinkyjev sin, dr Richard P. Vidaković, radio je kao oftalmolog u istom gradu.

John Vidaković izgradio je ugled kao plantažer u okrugu Plaquemines; popis iz 1850. bilježi jednog roblјa, a popis iz 1860. navodi šest. Umro je 1886. godine.

Među poznatim potomcima prvih doseljenika iz naših krajeva u New Orleans ubraja se i Džoni Vidaković (Johnny Vidacovich) — legenda neworleanske bubnjarske scene. Džon Džozef Vidaković mlađi, rođen 27. juna 1949. godine, jedan je od najistaknutijih bubnjarskih virtuoza New Orleansa i šire. Odrastao je u gradu koji je rodno mjesto džeza, kod majke, bake i djeda; to ga je duboko oblikovalo kao muzičara i ličnost. Počeo je da svira s deset godina, učio je slušanjem i opažanjem u noćnim klubovima Francuskog kvarta i razvio jedinstveni stil.

Početkom 1970-ih postao je stalni član sastava Astral Project, saradnja koja traje više od pet decenija i postala je nezaobilazna na neworleanskoj džez sceni. Vidaković je svestran muzičar koji se kreće kroz džez, funk, jazz fusion, bluz i druge žanrove; poznat je po sposobnosti da svoj ritam i osećaj prilagodi različitim muzičkim kontekstima. Tokom karijere sarađivao je sa mnogim istaknutim muzičarima i autor je metodike za sviranje u tradiciji New Orleansa. Od 1982. predaje na Loyola University New Orleans, prenoseći znanje mlađim generacijama.

Kao vođa projekata objavio je brojne albume, a snimio je i preko trideset ploča s drugim muzičarima. Njegov doprinos prepoznat je brojnim nagradama i titulama; često ga nazivaju „Pikasom bubnjeva“, a kritičari i kolege ističu njegov ogroman uticaj na zvuk New Orleansa. I danas, iako u zrelim godinama, aktivno nastupa, snima i predaje, potvrđujući trajno naslijeđe koje spaja kontinent porijekla i kontinent odredišta.

Ova porodična i istorijska priča, od Luštice i Herceg Novog do New Orleansa, pokazuje kako su sudbine ljudi iz jedne male obalne zajednice utkane u širi kontekst svjetskih migracija, kulture i muzike te i koliko svi skupa ne poznajemo naše staro iseljeništvo u SAD-u i koliko to veliko bogatstvo u ljudskim resursima nije ni najmanje iskorišćeno, za šta ne postoji ni svijest, a naravno ni strategija.

Gordan Stojović

Neočekivani susret u Montani: Đurica Mićunović obišao crnogorska groblja i pronašao svog rođaka Miča