12022020sri
Last updateuto, 01 dec 2020 11pm

Gusinje - centar svijeta

Autor: Zuvdija Hodžić

Svaka priča o Gusinju i Gusinjanima počinje i završava podsjećanjem na najljepšu i najplemenitiju duhovnu vezu čovjeka i zavičaja. Jer, zavičaj niko ne doživljava i osjeća tako  snažno i emotivno kao Gusinjani. I kad ne žive u njemu, Gusinje živi u njima. Veže ih magijskom snagom, utiče na njihovu svijest, osjećanja i misli, obavezuje da kao u njemu, svuda gdje ih sudbina odvede – budu Gusinjani. Da! – Gusinjani! Ponosni na sebe i svoje, na životnu filozofiju izgrađenu na iskustvu i etici Čovjeka Granice i istorijskih događaja koji su određivali značaj i ulogu Gusinja.

Idealni prirodni uslovi i položaj učinili su da se nastanak naselja veže za početak civilizacije i života. Svjedoče o tome praistorijski crteži na okapini u Bradi Vezirovoj i na kamenu u Valušnici kao i neobični nazivi planina i lokaliteta – Troja, Ropojana, Romon, Vajuša, Tatarija, Kacuber, Grančar koji svojom ilirskom, grčkom, romanskom, vlaškom, slovenskom osnovom, otkrivaju ko je sve ovdje živio, ostavljajući svoje i nezamećući tuđe tragove. Ukrštale su se i prožimale civilizacije, vjere i kulture, svako je donosio nešto svoje što je vremenom postajalo zajedničko – gusinjsko. Na to podsjećaju mnogi materijalni dokazi – od ostataka rimskog vodovoda i prvog pomena naziva Guisenio u “Ljetopisu popa Dukljanina” iz 12. vijeka do Dečanskih hrisovulja i zapisa iz 15. vijeka i naselja Gusinje – “stanici na karavanskom putu Dubrovnik- Carigrad”. O Gusinju od tada sve češće pišu mnogi putopisci i pisci a čuveni francuski geograf Ami Bue, zapisuje da u njemu vlada pravi kult cvijeća; Mađar Franc Nopča, pominje neobičnu crkvu primorskog tipa na Kačaniku i grobove pokrivene velikim pločama koje narod naziva latinskim, grčkim ili vlaškim. Na Rudinicama su se do nedavno prepoznavala rudarska okna a kad su tu pronađene i razne alatke, kao i nakovanj mnogo veći i teži od drugih, stvorena je osnova da uzbudi maštu i potvrdi legende o ogromnom blagu skrivenom na tajnim mjestima.

Vremenom se umjesto karavanske stanice razvila varoš Gusinje, izgrađena planski, sa širokom, popločanom čaršijom i devet pravih ulica, objedinjenih kružnim putem, sa kulama i kućama “na boj”, fasadama ukrašenim orlamentikom, sa prostranim odajama, razbarenim vratima i rafovima punih knjiga, svjedočanstvo materijalnog bogatstva ali i zavidne kulture njihovih vlasnika.

U turskim defterima iz 1852. godine zapisano je da “Velika kasaba Gusinje ima 1500 kuća, 5 džamija i 18 vjerskih škola, jednu ruždiju (srednju školu), 300 dućana, 7 hanova, 27 kafedžinica… Gusinje je postalo važni zanatski i trgovački centar a Gusinjani čuveni trgovci. Gusinjski karavani stižu do Skadra, Drača, Kotora, Dubrovnika, Skoplja, Soluna i Stambola – donoseći raznu robu ali i priče o životu u velikim gradovima u koje su radoznali, vrijedni i bistri Gusinjani sve češće odlazili ali se i vraćali da stečeno i naučeno poklone zavičaju. Tih godina na čuveni Oktobarski vašar u Gusinje dolazio je svijet iz cijele Rumelije. Od tada je ostala priča da u svijetu nema mjesta u kojem nećete sresti nekog iz Gusinja.

Jedno vrijeme, poslije Berlinskog kongresa 1879. godine, Gusinje je bilo”glavna svjetska tema”. Oko njega je umalo došlo do svjetskog rata izazvanog interesima velikih i moćnih ili njihovom sujetom i često nevažnim razlozima, pokazujući koliko oni mogu biti uzrok sukoba i ratova. Tada je i nastala izreka: “Kad u Gusinju grmi, Stambol se ljulja”, a možda i ona druga, koju Gusinjani rado navode: “Gusinje je centar svijeta. Ko ne vjeruje – neka mjeri”.

A da se u Gusinju živjelo svjetski, u skladu sa civilizacijskim vrijednostima i da su međuvjerski i međuljudski odnosi bili na najvećem nivou, pokazuje i događaj iz 1865. godine kada je Gusinje posjetio skadarski nadbiskup Lujo Čurčija, nekadašnji Njegošev vodič po Rimu. Uglednog dostojanstvenika ispred varoši su dočekali i pozdravili mjesni glavari, župnik, pop i hodža. Svi dućani su bili zatvoreni, sokaci i čaršija vrvjeli od ljudi koji su željeli da mu iskažu dobrodošlicu. Čak su i muslimanska djeca bila uređena “kao za Barjam”. Poslije krizmanja katoličke djece i mise, nadbiskup je svratio u pojedine muslimanske i pravoslavne domove.

O dobrim međuvjerskim odnosima svjedoči i činjenica da se i danas, u istoj ulici nalaze džamija, pravoslavna i katolička crkva.

Oduševljen ljepotom Gusinja i okoline hroničar je zapisao: “Nigdje priroda nije ljepša i raskošnija nego tu gdje su Prokletije najveličanstvenije. I nigdje čovjek ne živi u saglasju i ljubavi s njom, kao tu. I nigdje mu se ona ne odužuje kao tu, darujući mu ljepotu i radost, bistrinu, snagu i zdravlje, vedrinu i upornost, oplemenjujući ga i duhovno obogaćujući. Masiv Bjeliča sa najvećim vrhovima Crne Gore, čuvene Maje, brza Vruja sa najnižom temperaturom vode u Jugoslaviji, Ali pašini izvori, vodopad Grlje i drugi dragulji čine svaki susret s njima nezaboravnim i neponovljivim doživljajem. Tako ih je doživjela i Marija Marko Debelakova, evropski poznata novinarka i alpiniskinja koja se 1934. g godine uspela na vrhove Bjeliča i o tome objavila nadahnuti zapis.

Ovo “kamerno” podsjećanje na Gusinje zaokružićemo pričom o ljubavi i sklonosti Gusinjana prema umjetnosti, posebno igri i pjesmi. Narodnih lirskih pjesama nastalih na ovom prostoru ima oko 100. A gusinjsko kolo “Alaturko” i “Igra s puškom”, uvršteni su u program mnogih folklornih ansambala. Kulturno-umjetničko društvo “Džafer Nikočević”, izvodilo ih je širom svijeta a zbog uspjeha na Jugoslovenskom festivalu u Beogradu, odmah poslije Drugog svjetskog rata, oduševljeni Beograđani su jednoj ulici dali i zadržali ime – Gusinjska.

Danas više nego ikad, veliki broj Gusinjana živi izvan Gusinja. U nekim mjestima ih je mnogo više nego u zavičaju. Kao da se potvrđuje priča da u svijetu nema mjesta u kojem nećete sresti nekog Gusinjanina. Ali, gdje god da žive, Gusinjani žele da na Ilindan, na tradicionalni sabor, dođu u Gusinje, vide se sa svojima i prijateljima, druže, raduju i vesele, pokazujući koliko poštovanjem vjekovima starog običaja i svjetkovine, vole svoje Gusinje. Pjevaće se gusinjske pjesme, igraće se gusinjsko kolo i ove kao i svih ranijih godina. Iz Gusinja će se odlaziti praćeno Bekijevom pjesmom “Oj Gusinje moje”:

                                                                        Nikada te ostavio ne bih

                                                                       Kud god pođem – ja se vraćam tebi.

Zuvdija Hodžić (Tekst za 15-to minutni film o Gusinju)

  • Najnovije

  • Najcitanije

Lice Fokusa

Previous Next
Enisa Nikaj, pjevačica i tekstopisac iz Njujorka: Ime za koje će se tek čuti Prvi singl, Burn This Bridge, Enisa je objavila u septembru 2016. godine, a imao je više od 115.000 sinhronizovanih video zapisa napravljenih za njenu pjesmu na aplikaciji Musically, sa milionima korisnika. To je dovelo do toga da je pjesma osvojila 2. mjesto na takmičenju “Next Wave October”, a video su premijerno prikazivali Billboard i iHeart Radio
Lice Fokusa: Elma Kolenović Osamnaestogodišnja Elma Kolenović jedna je od najzaslužnijh članica fudbalskog tima Fairleigh Dickinson univerziteta (FDU) koji je, prvi put u svojoj istoriji, osvojio NEC Conference takmičenje u ženskom fudbalu. I to bez poraza! Elma, o čijim uspjesima je Portal Revije Fokus ranije pisao, je freshmen i dala je pet golova i imala sedam asistencija. FDU se, takođe, prvi put automatski plasirao na NCAA turnir među 64 najbolja univerzitetska tima za ovu školsku godinu. Zahvaljujući dobrim ocjenama u školi i dobrim igrama na terenu, Elma ima punu stipendiju na ovom privatnom univerzitetu. Elma Kolenović živi u Njujorku, a porijeklom je iz Gusinja. Jedna od njenih želja je i da obuče dres reprezentacije Crne Gore. Inače, Haris, stariji Elmin brat, nastupa za ekipu Stony Brook univerziteta.
Lice Fokusa: Dino Radončić Šesnaestogodišnji Dino Radončić je košarkaš koji "prijeti" da će jednog dana igrati na NBA parketima. Trenutno nosi dres Reala iz Madrida, a o kakvom se talentu radi možda najbolje govori podatak da ga je specijalizovani košarkaški sajt Eurohopes proglasio za najvećeg talenta u svom uzrastu u Evropi. Dino je rođen 8. januara 1999. godine u Njemačkoj, ali je rano djetinjstvo, školovanje i početak košarkaške karijere započeo u Zrenjaninu, rodnom gradu svoje majke. Prve košarkaške korake napravio je u KK „Storm Zrenjanin” sa deset godina, a u selekciji kadeta njegov tim je već tada bio prvak države. Od tada je njegova karijera krenula vrtoglavom uzlaznom putanjom. Dino je od 2. septembra 2013. igrao u Barseloni, gdje je u potpunosti opravdao svu medijsku pažnju koju je plijenio i sa tim klubom osvojio titulu. Bio je najbolji igrač tima sa prosjekom od 25 poena, 11 skokova i osam asistencija. Postao je najmlađi stranac u istoriji koji je došao u katalonski klub… Međutim, Barselonin ljuti rival je nastojao da Radončića dovede u svoje redove, i uspio je u tome. Dino se, naravno, revanširao sjajnim partijama i u dresu kraljevskog kluba - donio je Realu titulu nakon decenijskog posta. Prošlog mjeseca, u finalu „el klasika“ protiv Barselone, ovaj, 201 centimetar visoki košarkaš, ubacio je 18 poena, imao 11 skokova i šest asistencija, pa je s pravom proglašen za najboljeg igrača finala. Dino je, inače, sin Damira Radončića, proslavljenog rukometaša, koji je igrao u najjačim evropskim ligama, i oblačio dresove reprezentacija Jugoslavije, Bosne i Hercegovine i SAD. Dinova majka Vanja je bivša odbojkašica.
Binais Begović Iron Man Magazine, vodeći svjetski bodibilding i fitnes magazin i svjetski lider informacija o treninzima iz tih oblasti, objavio je da su preduzetnik Binais Begović i njegova supruga, dr Catherine Begović, kupili tu kompaniju... OPSIRNIJE
Maša i Adis Gutić   Maša je poznata svjetska manekenka, a od ljetos i zvanično naša snajka. Adis se već dugo godina bavi manekenstvom i glumom. Imao je glavne uloge u filmovima Fatalis i Marco Polo.
Ajla Karajko Dvadesetdvogodišnja Ajla Karajko iz Travnika jedna je od sedam najboljih studentkinja u SAD po ocjeni magazina „Glamour“. Humana, vrijedna, nenametljiva, dobitnica brojnih domaćih i međunarodnih nagrada, od malena niže uspjehe i odlučno korača ka novim izazovima. Iako je tek na pragu treće decenije, Ajla ima biografiju kao malo ko od njenih vršnjaka. Ipak, uspjeh je nije promijenio, pa i danas mašta kao kad je to radila kao djevojčica u ratom zahvaćenoj Bosni. Ajla, koja ovih dana na Kolumbija univerzitetu ostvaruje svoje snove, otvorila je sebi vrata brojnih svjetskih institucija, ali nikada nije zaboravila svoju domovinu i svoj narod, pa je u rodnom gradu realizovala niz projekta, među kojima i izgradnju Sigurne kuće „Nada“... OPŠIRNIJE
Alen Dervišević  Za plivača Alena Derviševića se ne bi pouzdano moglo utvrditi je li bolji na kopnu ili u vodi. Na kopnu je odličan student, uzoran sin i primjeran momak, a kroz vodu je do sada doplivao do stotina zlatnih, srebrnih i bronzanih medalja, pehara, pohvalnica, priznanja… I sada ovaj naš mladić, porijeklom iz Gusinja, u Sjedinjenim Američkim Državama vrijedno trenira kako bi ostvario svoj san – učešće na Olimpijskim igrama u Rio De Žaneiru 2016. godine...OPSIRNIJE

Video dana

BISERI

VIC NEDELJE

    MUJO I POLICAJCI      
    MUJO I POLICAJCI

    Zvoni Muju neko na vrata.

    Pita on:

    “Ko je?”

    “Policija. Možemo li da popričamo?”

    “Koliko vas je?”

    Read more...

SPECIJALNO IZDANJE